Za nami trzecie Seminarium Kaucyjne zorganizowane przez Fundację RECAL oraz Krajową Izbę Gospodarczą.
W debacie poświęconej wdrażaniu systemu kaucyjnego w Polsce udział wzięli przedstawiciele branży: Iwona Jacaszek Pruś (Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego Browary Polskie), Rafał Łyczek (Pełnomocnik Zarządu ds. Rozwoju w Reselekt SA), Jakub Ogórek (Prezes Zarządu Polskiego Systemu Kaucyjnego), Piotr Okurowski (Prezes Zarządu Kaucja.pl Krajowy System Kaucyjny), Sławomir Gnalicki (Czysta Polska Recyklomaty) oraz Sławomir Pacek (Prezes Stowarzyszenia Polski Recykling). Moderatorem dyskusji był Tomasz Szymkowiak.
Wyzwania organizacyjne i systemowe
Iwona Jacaszek – Pruś zwróciła uwagę na brak organizacji parasolowej, co przy obecności ośmiu licencjonowanych operatorów stanowi wyzwanie dla podmiotów wprowadzających produkty na rynek. Podkreśliła, że polski model jest ewenementem na skalę światową pod względem stopnia skomplikowania operacji rozliczeniowych. W przeciwieństwie do systemu rumuńskiego, opartego na jednym operatorze, polski mechanizm wymaga budowy skomplikowanej infrastruktury wymiany danych, porównywalnej do systemów bankowych. Według przedstawicielki branży piwowarskiej, brak uwzględnienia postulatów producentów na etapie legislacyjnym skutkuje obecnie trudnościami w rozliczaniu kaucji między sklepami, producentami i poszczególnymi operatorami.
Postawy społeczne i bariery logistyczne
Rafał Łyczek z Reselekt przedstawił dane dotyczące odbioru systemu przez społeczeństwo. Z badań wynika, że 73 procent respondentów postrzega system jako wartość dla środowiska, a blisko 67 procent wykazuje dobrą znajomość zasad jego funkcjonowania już w pierwszych miesiącach działania. Kluczowym wyzwaniem pozostaje jednak logistyka. Około 48 procent obywateli wskazuje na problemy z przechowywaniem opakowań i ich dostarczaniem do punktów zbiórki. Rafał zauważył również, że w Polsce funkcjonuje 74 tys. sklepów spożywczych, z czego tylko jedna trzecia to placówki o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych, objęte obowiązkiem zbiórki. Osiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu na poziomie 77 procent nie będzie możliwe bez aktywnego zaangażowania mniejszych punktów handlowych. Obecnie w wielu z nich umowy są zawierane głównie w celu uniknięcia kar, a realna zbiórka pozostaje na niskim poziomie.
Walka z dezinformacją
Jakub Ogórek odniósł się do zjawiska dezinformacji w mediach społecznościowych. Podkreślił, że system kaucyjny stał się celem ataków opartych na wyrywkowych informacjach, takich jak zdjęcia przepełnionych worków przy automatach. Operatorzy chcą współpracować z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz NASK w celu monitorowania i prostowania fałszywych doniesień. Jakub Ogórek zaznaczył, że całkowite wyeliminowanie fake newsów nie jest możliwe, ale kluczowa jest edukacja i szybkie reagowanie na sygnały o nieprawidłowościach.
Rozwój infrastruktury handlowej
Piotr Okurowski przedstawił dane dotyczące bazy technicznej systemu. Szacuje się, że obecnie na polskim rynku działa od 6,5 tys. do 8 tys. automatów do zbiórki opakowań (RVM). Do końca 2026 roku liczba ta ma wzrosnąć do ok. 13 tys. urządzeń. Docelowy potencjał polskiego rynku jest oceniany na 25 -30 tys. automatów w ciągu najbliższych trzech lat.
W dyskusji poruszono również kontrowersyjną kwestię 30 dniowego terminu ważności voucherów wydawanych przez automaty. Piotr Okurowski wyjaśnił, że takie ograniczenie nie jest wymogiem operatorów, lecz decyzją poszczególnych jednostek handlowych. Z punktu widzenia operatorów, takich jak Kaucja.pl, vouchery powinny być realizowane bez ograniczeń czasowych, aby nie zniechęcać konsumentów do systemu.
RVM i Centra Zliczania
Sławomir Gnalicki zaprezentował polskie rozwiązanie w postaci recyklomatów przystosowanych do specyfiki lokalnego rynku. Urządzenia te mogą być instalowane poza punktami handlowymi, na przykład w szkołach, uczelniach czy zakładach pracy, umożliwiając zwrot kaucji bezpośrednio na kartę płatniczą. Rafał Łyczek uzupełnił ten wątek o rolę centrów zliczania. Eneris oraz Reselekt rozwijają sieć 11 takich punktów w całym kraju (z których 9 już funkcjonuje). Centra te są kluczowe dla mniejszych sklepów, ponieważ przejmują ciężar weryfikacji i przeliczania opakowań zebranych manualnie, co pozwala uniknąć konieczności inwestowania w drogie automaty na wczesnym etapie wdrażania systemu.
Perspektywy recyklingu i finansowanie
Sławomir Pacek ze Stowarzyszenia Polski Recykling podkreślił konieczność jak najszybszego wdrożenia przepisów o Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), które powinny współdziałać z systemem kaucyjnym. Zwrócił uwagę, że negatywna komunikacja wokół kaucji utrudnia wdrażanie kolejnych zmian pro środowiskowych.
Na zakończenie Iwona Jacaszek Pruś odniosła się do zakazu finansowania krzyżowego. Zgodnie z unijnymi dyrektywami, poszczególne frakcje materiałowe (plastik, metal, szkło) powinny finansować się samodzielnie. Promuje to ekomodulację, gdzie producenci wybierający materiały łatwiejsze w recyklingu, takie jak puszki aluminiowe, ponoszą niższe koszty netto funkcjonowania systemu.
Debata zakończyła się wnioskiem o konieczność dalszej standaryzacji procesów oraz intensyfikacji działań edukacyjnych skierowanych do konsumentów i właścicieli małych placówek handlowych.
